Van de boekenplank van Wim …

1936 WIJ GINGEN NAAR BERLIJN

door Auke Kok

Met de 31ste editie van de moderne Olympische Zomerspelen voor de deur, verscheen er onlangs een boek over de elfde spelen. Die van 1936 in Berlijn die de geschiedenis zijn ingegaan als de spelen van Adolf Hitler.

Nooit eerder was het voorgekomen dat het grootste sportevenement van de wereld werd misbruikt voor politieke doeleinden. Zwarte en joodse mensen zijn er beledigd en gestigmatiseerd en sommige deelnemers zijn er voor het leven beschadigd.

Dit boek is geschreven door Auke Kok, die als ervaren journalist eerder gedegen vakwerk publiceerde met meestal personen uit de oorlog, sport of criminaliteit als onderwerp. In dit boek komen oorlog en sport bij elkaar met de levensverhalen van twee Nederlandse deelnemers aan de spelen van Berlijn.

Dat zijn zwemster Rie Mastenbroek en hardloper Tinus Osendarp. De eerste, ten tijde van de spelen een zeventienjarig meisje, en de laatste die in de finale van de honderd meter en de tweehonderd meter met twee derde plaatsen de eerste blanke was.

Beide werden na die spelen terug in het vaderland bejubeld en gehuldigd voor hun prestaties. Mastenbroek met haar drie gouden en een zilveren medaille en Osendarp, met twee bronzen plakken, omdat hij als blanke Europeaan de zwarte Amerikanen onder aanvoering van Jesse Owens partij wist te geven.

Op al die jubel volgde de Tweede Wereldoorlog en de vijf jaar durende bezetting van ons land. Het Nederlandse volk bouwde stilzwijgend vijf bezettingsjaren lang aan een afkeer van alles wat maar iets met Duitsland te maken had en dat resulteerde uiteindelijk in onverzoenlijke haat. Zonder enige nuance.

Na de bevrijding werd Nederland op basis van die haat direct opgedeeld in twee kampen. Goed en fout. Fout was iedereen die ook maar enigszins aan Duitsland of Duitsers gelinkt kon worden (zelfs een Duits klinkende achternaam was al verdacht) en goed was de rest, ook al hadden de meesten geen enkele daad van verzet, hoe klein ook, op hun naam staan.

Zo werd dat eens zo bejubelde Rotterdamse meisje ineens iemand die willens en wetens aan de glorie van het Derde Rijk had bijgedragen, door op een podium te gaan staan, waar een Duitse zwemster de Hitlergroet bracht.

Osendarp was als politieman wel echt fout. Hij werd NSB’er, omdat zijn vader het was. De man heeft daarvoor zwaar geboet. Na een gevangenisstraf van jaren is zijn oorlogsverleden hem tot zijn dood blijven achtervolgen. Hij kreeg in feite levenslang, net als Mastenbroek.

De wielersport komt nauwelijks in het boek voor. Er is kort aandacht voor Barend Swaab de Beer, de joodse NWU-bestuurder, die voorstander was van de Nederlandse deelname. De naam Arie van Vliet wordt maar vier keer genoemd, hoewel de Woerdenaar met goud en zilver in ons land terugkeerde.

Maar Van Vliet, ik heb dat onlangs nog eens aan zijn zoon Gerrit gevraagd, heeft niet de ervaringen gehad die Mastenbroek heeft ondergaan. Integendeel, Van Vliet was nog tot 1957 een gevierd sportman en daarna een gerespecteerd zakenman.

Waarom Rie Mastenbroek van alles en Van Vliet en andere medaillewinnaars niets is nagedragen, wordt in dit boek niet duidelijk. De vraag is ook niet gesteld. Ik had graag willen weten, waarom de publieke opinie zo nadrukkelijk met twee maten mat.

Wat niet weg neemt is dat het boek van Auke Kok een heel gedegen onderzoek is en een belangrijk stuk sportgeschiedenis blootlegt. En waarin weer eens duidelijk wordt gemaakt dat sport en politiek alles met elkaar te maken hebben. Met de sport als slachtoffer.

Een dergelijk onderzoek zou bijvoorbeeld ook eens moeten plaatsvinden over de spelen van 1956 in Melbourne, waar Nederland ontbrak, en die van 1972 in München, met het drama van de door Palestijnen vermoorde Israëlische deelnemers.

Beide spelen hebben diepe wonden, zo niet levenslange frustraties, achtergelasten bij diverse Nederlandse atleten. De herinneringen die ik ooit optekende uit de monden van de wielrenners Joop Captein en Jan Rol, spreken boekdelen.

Hennie Kuiper die in München goud won, zal het verhaal van Mastenbroek zeker begrijpen. Ook hem is ten onrechte het nodige verweten. Tot zijn geluk liet hij er een geweldige profcarrière op volgen, waardoor zijn gouden medaille in de vergetelheid raakte.

Dat geluk had Rie Mastenbroek niet.

1936 WIJ GINGEN NAAR BERLIJN, door Auke Kok is een uitgave van Thomas Rap. ISBN 978 94 004 0452 6 Prijs: € 19,99

Foto 1 en 2: Wikipedia
Foto 3: archief dewielersite.net

DOE MEE MET HET SLOGBLOG TOURSPEL! VOOR MEER INFORMATIE KLIK HIER.



Door Fred van Slogteren, 30 juni 2016 12:00

Osendarp voetbalde bij VUC

Misschien aardig om te weten, dat de uit Delft afkomstige hardloper Tinus Osendarp ook heeft gevoetbald. Hij was lid van het destijds vermaarde Haagse VUC dat onder anderen ook de wielrenners Jan van Sas, Louis en Theo ten Dam, Henk Zuidema (als ik die naam tenminste nog goed heb) en wielercommentator Fred Racké op de ledenlijst had staan. Tinus Osendarp speelde rechtsbuiten in het derde elftal en is één keer geselecteerd voor een vertegenwoordigend elftal van de HVB (Haagsche Voetbal Bond), de latere afdeling Den Haag van de KNVB. Net als de beroemde oud-radioverslaggever ir. Ad van Emmenes trouwens. Die was lid van het al eeuwen niet meer bestaande DVV.

Met dezelfde toewijding als waarmee hij z'n sport beoefende, kweet Osendarp zich van zijn taak als lid van het Haagse politiekorps. In (ik meen) zijn eerder verschenen biografie is bijvoorbeeld melding gemaakt van een arrestant die op de Laan van Meerdervoort het hazenpad wist te kiezen, niet reageerde op de bevelen van Osendarp en prompt door hem werd beschoten.

Van meer nabij is me bekend dat diezelfde politieman zich met een handlanger bij de pastorie van mijn parochiekerk op de Apeldoornselaan heeft gemeld om kapelaan Johan van den Bogerd op te halen. Die vroeg beleefd of hij nog even iets mocht aantrekken en keerde terug in vol priesterornaat, waarschijnlijk wel wetend dat Osendarp hem zo niet mocht meenemen. Toen de bronzen-plakwinnaar van Berlijn 1936 daags erop terugkeerde, zat de priester natuurlijk al lang ondergedoken bij slager Van Grieken op de Dierenselaan.
Maar heb ik dat al niet eens eerder verteld? Dacht van wél.

.
Geplaatst door Han de Gruiter , 30 juni 2016 19:16:36

Onderwerp
Tekst
Je naam
Email
Web