Van de smalle bandjes naar de gladde ijzers …


“De schaatsen waren letterlijk en figuurlijk al in het vet gezet en deze winterse rubriek over de combinatie van schaatsen en wielrennen al enkele weken geleden gestopt toen afgelopen woensdag het bericht kwam dat een van de grootste iconen van de schaatssport op 90-jarige leeftijd is overleden. Ik heb het natuurlijk over Hjalmar Andersen de Noorse schaatscoryfee van zo’n zestig jaar geleden. Elk tijdvak kent een grote kampioen en bij de winterspelen van 1952 in zijn eigen hoofdstad Oslo behaalde Hjallis maar liefst drie van de vier te winnen gouden medailles. Hij was een kampioen van het formaat van ... 
... Ard Schenk, Eric Heiden, Jan Olav Koss en Sven Kramer, een sportman die in zijn glorietijd een kop boven de concurrentie uitstak.
De op 12 maart 1923 op de grens van de poolcirkel geboren Andersen was drie jaar op rij (van 1950 tot en met ’52) zowel Europees als wereldkampioen Allround en bij de winterspelen van 1952 werd hij onbedreigd winnaar op de 1500, de 5000 en de 10000 meter. Ook was hij in die jaren houder van de wereldrecords op de twee lange afstanden met tijden die toen tot de verbeelding spraken. Hij was de eerste die op de 10 kilometer onder de 17 minuten reed en op de 5 kilometer de grens van 8 minuten dicht benaderde. Zijn wereldrecords zijn uiteraard al lang en met vele minuten verbeterd en dat is met tal van argumenten te verklaren. Zijn allroundprestaties staan echter nog altijd als een huis en zijn serie, gerealiseerd in zijn topjaar 1952, is nog steeds uniek.
Vernedering
Voor de toenmalige Nederlandse schaatselite is hij vooral een spelbreker geweest, want onze kernploeg was in 1952 uitermate sterk. Kees Broekman en Anton Huiskes waren geweldige stayers, Wim van der Voort had een prachtige 1500 meter in de benen en de Aalsmeerder Gerard Maarse was onze beste sprinter. Hun persoonlijke records wekken nu de lachlust op, maar waren toen wereldtijden. Het had in Oslo een rijke medailleoogst moeten worden als die verrekte Andersen niet had bestaan. Broekman won op de twee langste afstanden weliswaar zilver, maar het verschil in tijd met de Noor moet als een vernedering hebben gevoeld. 
Boerenkool
Wat dat betreft deed Van der Voort het op de 1500 meter een stuk beter, want hij kwam slechts twee-tiende van een seconde op de Noor tekort. De Westlander had er alles voor gedaan en Andersen bij het EK op de middenafstand nog een gevoelige nederlaag toegebracht. Op maandagavond 18 februari 1952 moest het in het beroemde Bislettstadion gebeuren. Andersen startte in de eerste race en reed onder het massaal gescandeerde Héjà, Héjà naar de winnende tijd. Van der Voort – in de zomermaanden een degelijke criteriumrenner – moest in de vijfde rit aantreden, maar kreeg toen te maken met dikke neerdwarrelende sneeuwvlokken. Toen zijn laatste rondje in ging lag hij een seconde boven de tijd van Andersen en haalde daar in de slotronde nog acht-tiende van een seconde af. Hij was korte tijd ontroostbaar, maar kon als hardwerkende tuinderszoon na een half uurtje al weer met zijn vader over de prijs van boerenkool praten.
Flitslicht
In bijna alle Im Memoriams die rond het overlijden van de Noor zijn uitgesproken en geschreven is het incident bij het EK Allround van 1951 opgerakeld. In volstrekt gewonnen positie kwam Andersen op de afsluitende 10 kilometer plotseling ten val, omdat hij gehinderd werd door het flitslicht van een fotograaf. Een van zijn schaatsen raakte door de val ontzet en zo kon de aanstaande kampioen de rit niet uitrijden. Normaal gesproken zou Van der Voort Europees kampioen zijn geworden, maar de jury liet Andersen een uur later opnieuw rijden om alsnog het kampioenschap op overtuigende wijze veilig te stellen. Iedereen – ook Van der Voort – gunde het de Noor, maar strikt objectief gezien was de beslissing van de jury niet in overeenstemming met het wedstrijdreglement. In het schaatsen een uitzondering, maar in de wielersport zijn er van dit soort beslissingen tal van voorbeelden.  
IJsclub Kralingen
Hoewel nog geen dertig jaar oud stopte Andersen vrij onverwacht met schaatsen na zijn geweldige seizoen in 1952. Twee jaar later maakte hij nog een korte comeback, waarbij hij nog een keer in ons land te zien is geweest. Dat was in februari 1954 toen hij met een Noorse ploeg deelnam aan een langebaanwedstrijd op natuurijs in Rotterdam, bij de IJsclub Kralingen. Hij was het nog niet verleerd, want andermaal moest Kees Broekman, onze beste man, zijn meerdere in de sympathieke Hjallis erkennen. De Noor stopte daarna definitief zodat we slechts kunnen gissen hoe hij het er tegen de sterke Russen Grisjin en Gonsjarenko zou hebben afgebracht die in 1954 aan de grote schaatstoernooien gingen meedoen en op hun beurt de generatie Broekman naar het tweede plan verwees.
Egebergprijs
Ik zou dit stuk natuurlijk niet geschreven hebben als Hjalmar Andersen ook geen prestaties op de smalle bandjes zou hebben geleverd. Die konden natuurlijk niet in de schaduw staan van wat hij op de gladde ijzers heeft gepresteerd en een echte wieleruitslag heb ik niet kunnen vinden. Wel staat hij op de erelijst van de Noorse Egebergprijs. Die trofee wordt al bijna 100 jaar uitgereikt aan Noorse sporters die in meer dan één sport minstens op nationaal niveau hebben gepresteerd. Tegenwoordig winnen vooral skiërs en langlaufers, maar in het verleden werd hij regelmatig toegekend aan schaatsende wielrenners als Bernt Evensen, Roald Aas, Fred Anton Maier, Björg Eva Jensen en dus ook aan Hjalmar Andersen die deze prijs in 1951 in ontvangst mocht nemen voor zijn prestaties in de schaats- en wielersport. Volgens een toelichting had hij zich toen in het wielrennen onderscheiden door het winnen van nationale wedstrijden in de omgeving van Trondheim. 
Na zijn sportcarrière is Andersen in eigen land een levende legende geworden, vergelijkbaar met bij ons mensen als Cruijff, Schenk, Geesink, Dijkstra, Janssen, Zoetemelk en Blankers-Koen. Met zijn kenmerkende grijns heeft hij decennia lang grote sportevenementen met zijn aanwezigheid opgeluisterd en onverminderd in de schijnwerpers gestaan. Een ongelukkige val in huis werd het net 90 jaar geworden sporticoon fataal. Voor deze gevierde sportman wordt in de komende week in het zo nuchter en koel geachte Noorwegen een staatsbegrafenis georganiseerd. Na een lang en gelukkig leven, een roemrijke sportcarrière heeft hij aan het einde van een wel heel lange winter de laatste eindstreep overschreden.
IJs en wieler dienende, tot na een mooie lente en zomer!”
Ad van der Linden
Door Fred van Slogteren, 30 maart 2013 13:00

hjalmar Andersen

Waarde Ad,
Dank voor je artikel.
1 kleine opmerking;
Je schrijft dat Hjalmar op de O.S. van 1952 onbedreigd de 1500 m. won. het verschil met Wim v.d. Voort was echter slechts 0,2 sec. en dat bij het gegeven dat v.d. Voort onder veel slechtere weersomstandigheden (sneeuw en stroeve baan) reed.
Niettemin, hartelijk dank voor je artikel.
M.Vr.Gr.
Ton Wensveen.

Geplaatst door Ton Wensveen, 14 februari 2015 10:10:50

Onderwerp
Tekst
Je naam
Email
Web