Van de smalle bandjes naar de gladde ijzers …

“De internationale schaatswereld beleeft dit weekeinde in Moskou weer haar jaarlijkse hoogtepunt met de strijd om het wereldkampioenschap voor mannen en vrouwen. Voor de te winnen schaatstitels zijn er enkele kanshebbers die zich ook in de wielersport hebben onderscheiden of dat het komend jaar hopen te doen. Bij de vrouwen is de Tsjechische Martina Sablikova de grootste favoriet, een atlete die afgelopen zomer nog deelneemster was aan het WK tijdrijden in Kopenhagen. Bij de mannen zijn alle ogen gericht op Sven Kramer, die enkele maanden geleden bekendmaakte in het komende ... 
... wielerseizoen weer te gaan koersen. Als Kramer morgen voor de vijfde maal wereldkampioen Allround schaatsen wordt, gaat hij tevens de officieuze titel van ‘beste Allround schaatskampioen aller tijden’ delen met de Fin Clas Thunberg, die tussen 1923 en 1931 eveneens vijf maal de belangrijkste schaatstitel wist te behalen. 
Twee levens
In tegenstelling tot Jaap Eden, onze landgenoot die in een ver verleden zowel wereldkampioen op de schaats als op de fiets was, zijn Sablikova en Kramer primair schaatsvedetten die op de racefiets waarschijnlijk nooit wereldkampioen zullen worden. Om tegenwoordig in een van die twee sporten aan de top mee te draaien moet je je volledig in zetten. Dat betekent dat een topschaatser na het beëindigen van het schaatsseizoen in de maand mei al weer dagelijks voluit moet gaan trainen om in oktober weer topfit aan het nieuwe schaatsseizoen te kunnen beginnen. Hij of zij zou twee levens moeten leiden om ook als wielrenner een topper te kunnen zijn, want een topcoureur moet na de laatste koersen eind oktober toch omstreeks sinterklaas al weer aan zijn training beginnen omdat de eerste koersen tegenwoordig al in januari in warmere delen van onze aardkloot worden verreden en die wedstrijden in Australië en het Midden Oosten echt niet meer als trainingsritjes worden beschouwd.
Superatleet Eric Heiden
Echte dubbelkampioenen, zoals Jaap Eden dat was en na hem nog enkele vrouwen, zullen dus waarschijnlijk niet meer voorkomen. Eden was trouwens ook niet tegelijkertijd schaatser en wielrenner, maar behaalde zijn wereldtitels op de fiets pas, nadat hij als schaatser was gestopt. Noodgedwongen weliswaar omdat hij als wielrenner een profcontract tekende waardoor hij in de amateuristische schaatssport niet meer welkom was. Hetzelfde gold vele decennia later voor een superman als Eric Heiden, waarschijnlijk de beste schaatser aller tijden, ook al zijn z’n recordtijden al lang verbeterd. Nadat de Amerikaan met schaatsen was gestopt werd hij wielrenner die in 1985 wegkampioen van zijn land werd en een jaar later zelfs in de Tour de France startte, zonder daarin overigens veel te presteren. Ik durf te beweren dat als Heiden wielrenner in plaats van schaatser was geworden, hij mogelijk in die sport ook de top had bereikt. Hij was een superatleet, bij wie fysiek alles klopte. Hij was bovendien gezegend met het juiste karakter en een onwaarschijnlijke eerzucht die hem in 1980 bij de Winterspelen van Lake Placid het unieke record van vijf gouden medailles op alle afstanden opleverde.
In de schaduw
Eric Heiden was als schaatser een klasse apart, een atleet van de
buitencategorie, een icoon en dé Eddy Merckx van de schaatssport. Iets van dat uitzonderlijke talent moet in de familie hebben gezeten, want ook zijn zus Beth was een heel goede schaatsster. Haar erelijst op de gladde ijzers is lang niet zo indrukwekkend als die van haar broer, maar met een minstens zo lange erelijst op de smalle bandjes behaald, overtreft zij hem als dubbelkampioen ruimschoots. Beth Heiden werd op 27 september 1959 geboren in Madison, Wisconsin als dochter van een doktersechtpaar. Ze is maar net 15 maanden jonger dan Eric en daarom van jongs af aan gewend om in zijn schaduw te staan, want Eric was in alles beter. Het pleit voor het karakter van de frêle Amerikaanse dat ze zich daar nooit veel van heeft aangetrokken en altijd haar eigen weg is gegaan, als heette ze van achteren Smith of Jones, in plaats van Heiden. Op de ijsbaan van Milwaukee aan de rand van Lake Michigan werden Eric en Beth al jong onder handen genomen door Diane Holum, Olympisch schaatskampioene van 1972. Holum was als trainster haar tijd ver vooruit en dat gaf haar pupillen een behoorlijke voorsprong op de concurrentie in Europa, waar ze al jong kennis mee maakten. 
Loden last
Al in 1976 werden beide Heidens in het Dolomietendorpje Madonna di Campiglio tweede bij het WK Allround voor junioren. In datzelfde jaar namen de twee tieners ook al deel aan de Olympische winterspelen, die dat jaar in het Oostenrijkse Innsbruck werden gehouden. Eric kwam in het stuk nog niet voor, maar Beth werd elfde op de 3000 meter. In de daarop volgende jaren ontwikkelde Eric zich in hoog tempo tot de veroveraar van de schaatswereld, die enkele jaren lang alles won wat er te winnen was. Voor Beth was er de last van het zusje te zijn van deze superkampioen, maar op haar eigen manier blies ze haar partijtje toch behoorlijk mee, zonder ooit onder de loden last van haar achternaam uit te komen. Haar prestaties mochten gezien worden, want ze behaalde wereldtitels bij de junioren en podiumplaatsen bij het wereldkampioenschap sprint. Als klap op de vuurpijl werd ze in 1979 op De Uithof in Den Haag wereldkampioene Allround door alle vier de afstanden te winnen, ondanks een val op de 3000 meter. Helaas voor haar was er ook weer die schaduw, omdat Eric hetzelfde presteerde bij de mannen en ook nog eens wereldkampioen sprint werd. 
Olympische tegenvaller
In het Olympische jaar 1980 wordt Beth aanvankelijk nog verder in de schaduw geduwd. Haar broer werd dat jaar onsterflijk met zijn unieke prestaties van vijf maal goud in vijf maal een Olympische recordtijd. Vóór de spelen stonden broer en zus al eens prominent op de voorpagina van Time Magazine, waarbij niets meer of minder van ze werd verwacht dan al het beschikbare goud veroveren. Als teken van zelfvertrouwen droeg de Amerikaanse schaatsploeg goudkleurige bodystockings. Wat voor Eric het hoogtepunt van zijn carrière werd, ontaardde voor Beth echter in een grote teleurstelling. Ze had zich zo fanatiek voorbereid dat er van lichte overtraining sprake was en ze kampte in die dagen met een pijnlijke enkelblessure. Op geen van de afstanden, waarop ze een jaar eerder nog de beste van de wereld was, wist ze zich in Lake Placid te onderscheiden en de bronzen medaille die ze op de langste afstand behaalde zal waarschijnlijk maar een schrale troost zijn geweest voor de toen 21-jarige sportvrouw. Het moet haar pijn hebben gedaan, maar met haar onverzettelijk karakter sloeg ze in augustus keihard terug door in de Franse Alpen op een loodzwaar parcours wereldkampioen op de weg te worden bij het WK wielrennen in Sallanches.
Sportvrouw van het Jaar
Deze opmerkelijke overwinning kwam overigens niet uit de lucht vallen. In 1978 werd ze op de Nürburgring al negende en in 1979 in Valkenburg 19de in de wereldtitelstrijd. Thuis in Amerika reeg ze op de fiets met het grootste gemak de overwinningen aaneen en grossierde ze in nationale titels. Ze was dat jaar schier onklopbaar in onder andere de prestigieuze Coors Classic en het Amerikaanse kampioenschap, zowel op de weg als in de individuele tijdrit. Aan het eind van dat glorieuze jaar werd ze, ondanks de Olympische teleurstelling, gekroond tot Sportvrouw van het Jaar en stond ze stralend voor de camera’s, met naast haar Eric die – uiteraard - dezelfde eer bij de mannen te beurt was gevallen. Een opmerkelijk feit in een land waar baseball, basketball, American football en icehockey de grote sporten zijn en schaatsen en wielrennen in de publieke belangstelling vergelijkbaar zijn met handballen en kegelen bij ons. Ondanks de vele tijd die ze aan sportbeoefening besteedde, studeerde Beth Heiden in 1983 af aan de universiteit in wat we hier weg- en waterbouwkunde zouden noemen. 
Langlaufen
Daarmee leek haar sportieve carrière ten einde, maar de naam Beth Heiden komt nog steeds op de sportpagina’s voor. Zelfs nu ze de vijftig is gepasseerd beoefent ze nog fanatiek als wedstrijdsporter het langlaufen, dat in Amerika cross-country skiën heet. In die sport behaalde ze ook nationale titels, terwijl ze daarnaast als trainer-coach optreedt van haar eigen kinderen die uiteraard ook met sportschoenen aan de voetjes uit het moederlijf zijn gekropen. Over haar hele leven gezien mogen we Elizabeth Lee Heiden dan ook aanmerken als het vrouwelijk equivalent van sporticonen als Eddy Merckx, Diego Maradona, Muhammed Ali en haar eigen broer Eric. Me and my shadow!
IJs en wieler dienende, tot volgende week!”
Ad van der Linden
Foto's: Eric Heiden (© Cor Vos), Beth Heiden (archief dewielersite.net)

Door Fred van Slogteren, 18 februari 2012 11:00

Onderwerp
Tekst
Je naam
Email
Web