Uit de beeldentuin van Jac ...

“Wie is nou eigenlijk de schepper van de fiets? Met daaraan gekoppeld de onvermijdelijke vraag: wanneer verdient een willekeurig vehikel het predikaat fiets? Als je de fiets terugbrengt tot de essentie van ‘twee achter elkaar geplaatste wielen die door een balk met elkaar verbonden zijn, waarbij het geheel door spierkracht in beweging kan worden gebracht’, dan verdient …

… Karl Friedrich Christian Ludwig, Freiherr Drais von Sauerbronn deze titel met ere. Deze in 1785 geboren telg uit een adellijk geslacht was voorbestemd voor een rol als bosbeheerder, maar hij prefereerde het later, na een studie wis-, natuur- en bouwkunde in Heidelberg, zijn leven vorm te geven als docent en uitvinder. Hij construeerde een automatische notenschrijfmachine en twee vierwielige loopmachines, voordat hij opzien baarde met een tweewielige loopmachine. Met deze ‘Draisine’ maakte hij op donderdag 12 juni 1817 de legendarische tocht van Mannheim over een verharde weg naar het Schwetzinger Relais, dat tegenwoordig in het Mannheimer stadsdeel Rheinau ligt. Een relais was in die tijd een plaats waar men verse paarden kon krijgen. De rit van Drais was in feite de ‘oerknal van de paardenloze mobiliteit’. De tweewielige loopmachine werd later door Pierre Michaux verder ontwikkeld door pedalen aan de as van het voorwiel te bevestigen. In een nog later stadium werd de ketting-aandrijving van het achterwiel uitgevonden. Drais verkreeg door zijn uitvinding een groothertogenlijk privilege en zijn salaris werd als een soort uitvinderspensioen doorbetaald door zijn benoeming tot professor in de werktuigbouwkunde. Toch kwam er een einde aan zijn voorspoed, want na de dood van zijn invloedrijke vader kreeg hij te maken met diens politieke tegenstanders en werd hij systematisch tegengewerkt. Als overtuigd democraat deed Drais in 1849 afstand van zijn adellijke titel en kwam, na het mislukken van de Badense revolutie, daardoor in diskrediet. Hij kreeg te maken met geraffineerd geuite haatgevoelens; zijn bezittingen werden onteigend en hij werd als psychisch ziek en ‘belachelijke zonderling’ onder curatele gesteld. Op zijn pensioenuitkering werd door de Pruisische bezetting beslag gelegd als terugbetaling van de revolutiekosten. Levend onder zeer bescheiden omstandigheden, stierf hij in 1851 in Karlsruhe.

In de buurt van het bovengenoemde Schwetzinger Relais, op de Karlsplatz waar de Relaisstrasse op uitkomt, wordt Karl Drais herdacht met een modern monument, waarbij de eenvoud van het ontwerp van de loopfiets op een moderne, minimalistische manier wordt uitgebeeld. Op de grond vertelt een stenen plaquette het verhaal van de allereerste rit met een fiets.

Tot over veertien dagen!”

Jac Zwart

Door Fred van Slogteren, 31 oktober 2009 10:00

Onderwerp
Tekst
Je naam
Email
Web