ad ad ad ad

Van de smalle bandjes naar de gladde ijzers …

Nog meer dan wielrennen is het hardrijden op de schaats een sport van klassementen en ranglijsten. Onveranderd zijn nog altijd de tradities uit de tijd van oer-schaatser-wielrenner Jaap Eden.

Westrijden één tegen één op een vierhonderd meterbaan over 500 en 1500 meter, vijf en tien kilometer. Over die klassieke afstanden werden en worden bij de mannen nog altijd de allroundklassementen en ranglijsten aller tijden berekend.

In het begin van de twintigste eeuw, ruim honderd jaar geleden, werd de Nederlandse ranglijst aller tijden nog altijd fier aangevoerd door Eden, die op dat moment ook nog altijd wereldrecordhouder op de vijf kilometer was.

Op diezelfde ranglijst vinden we ook de namen terug van andere schaatsende wielrenners zoals Coen de Koning, Arie Bouma en Jan Greve. Ook coureurs uit de begintijd van de wielersport, zoals Henri Gorter, Jan Mulder en Kobus Vrouwes bleken mee te kunnen met de beste schaatsers van toen.

Wie ook als tijdgenoot van de grote Eden op de ranglijst voorkomt is schaatser-wielrenner Marten Kingma (1871-1962), de hoofdpersoon van deze aflevering. Kingma kwam uit een bekend schaatsenrijdersgeslacht uit het Friese Grouw. De naam van zijn oudere broer Benedictus ontbreekt in geen enkele historische beschrijving van de prehistorie van de schaatssport.

Die grote broer was namelijk één van de eerste Nederlandse hardrijders die, nog vóór Jaap Eden, internationale successen behaalde. Marten volgde al snel zijn voorbeeld. Dat was bij IJsclub Thialf, de roots van de huidige schaatstempel in Heerenveen,daar won Marten een gouden horloge als eerste prijs in een grote jongenswedstrijd.

In de letterlijk en figuurlijk rijke Friese schaatscultuur ontwikkelde hij zich als een echte prijsrijder in onder andere kortebaanwedstrijden. Nadat ook zijn grote talent voor het langebaanschaatsen was ontdekt, mocht Kingma omstreeks 1890 op trainingskamp naar Sankt Moritz en twee maal naar het Noorse Hamar, waarvan één keer samen met Jaap Eden.

In het langebaanschaatsen van die tijd kwamen zowel amateurs als profs in de wedstrijden uit. Zo was Eden amateur, terwijl Kingma als prof werd beschouwd omdat hij om geldprijzen had gereden. Een jaar nadat Eden de eerste Nederlandse wereldkampioen schaatsen bij de amateurs was geworden, werd Marten Kingma in 1894 tweede in het enige WK voor profs dat ooit gehouden is.

Op het natuurijs van Zwolle kwam hij tekort tegen de bekende Noorse schaatser Harald Hagen, die een officieus wereldrecord op de tien kilometer had gereden. Wel won Kingma de 500 meter. Vlak voor dit WK was Kingma betrokken geweest bij het redden van twee mensen die door het ijs waren gezakt. Hij was daarbij zelf in het ijskoude water terechtgekomen en had daarbij kou gevat. Daar zou hij in zijn rit tegen Hagen nog last van hebben gehad.

Marten Kingma stond algemeen bekend als een gentleman, vanwege zijn sportiviteit. Hij was verder vermaard vanwege zijn aandacht voor techniek en serieuze training. Trainen op de fiets hoorde daarbij en dat bracht hem in contact met de wielersport.

Hij begon op de wielerbaan wedstrijden te rijden en kon meteen goed uit de voeten. Zo wist hij eens de latere wereldkampioen Willy Arend te verslaan, de Duitser die in 1897 wereldkampioen sprint was. Bij de nationale kampioenschappen werd Kingma in 1896 derde op de sprint en tweede op de tien kilometer. In 1897 werd hij tweede op de sprint achter de bekende Limburgse sprinter Harie Meyers.

Zijn optredens op de fiets leverden Kingma ook een maatschappelijke loopbaan op. Fietsenfabrikant Burgers, ook wel de Eerste Nederlandse Rijwielfabriek Burgers ENR genoemd, nam hem als een soort testrijder in dienst.

De naam en de beeltenis van Marten Kingma werden gebruikt in reclame en als balhoofdplaatje, als bekend uit de slogblog-rubriek van Otto Beaujon. Kingma werd later filiaalhouder van de Burgers ENR-vestiging in Amsterdam en bleef zijn werkgever zijn hele werkzame leven trouw.

De alom gerespecteerde schaatsende wielrenner werd een geslaagde zakenman. Marten Kingma werd 91 jaar oud, een in die tijd uitzonderlijk hoge leeftijd.

IJs en wieler dienende, tot volgende week!

Door Ad van der Linden, 28 januari 2017 14:00

Onderwerp
Tekst
Je naam
Email
Web